De afgelopen jaren zien we een duidelijke verschuiving: waar Social Return vroeger een vrijblijvende paragraaf was, is het nu steeds vaker een structureel onderdeel van de aanbestedingspraktijk. Maar waarom eigenlijk? Waarom krijgt Social Return zo'n prominente plek in bestekken, beoordelingscriteria en contractvoorwaarden? En klopt het beeld dat dit onderwerp aan belang wint? Het antwoord is volmondig: ja.

In deze blog verkennen we de achterliggende redenen en laten we zien waarom Social Return inmiddels niet meer weg te denken is uit de praktijk van publieke inkoop.

Maatschappelijke urgentie: publiek geld, publieke waarde

Publieke organisaties staan onder toenemende druk om hun maatschappelijke verantwoordelijkheid waar te maken. Overheden hebben immers niet alleen een economische rol, maar ook een sociale opdracht. Denk aan het bevorderen van gelijke kansen, het bestrijden van armoede en uitsluiting, en het aan het werk helpen van mensen die door allerlei omstandigheden buiten het reguliere arbeidsproces vallen.

Social Return is bij uitstek een instrument waarmee overheden hun inkoopkracht inzetten om bij te dragen aan die maatschappelijke doelen. Het principe is eenvoudig: als je als bedrijf zaken wilt doen met de overheid, lever je niet alleen een product of dienst, maar draag je ook bij aan de samenleving. Bijvoorbeeld door mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt op te leiden, stageplekken aan te bieden of werkervaringstrajecten op te zetten.

Zeker in tijden van personeelstekorten, groeiende sociale ongelijkheid en toenemende druk op de participatiesystemen wordt deze maatschappelijke opdracht urgenter. Volgens het CBS waren er in het eerste kwartaal van 2024 nog altijd meer dan 800.000 mensen zonder betaald werk, waarvan een aanzienlijk deel tot de doelgroep van Social Return behoort. Tegelijkertijd publiceerde het UWV in juni 2024 dat het aantal moeilijk vervulbare vacatures ondanks de afkoelende economie nog steeds historisch hoog blijft, met tekorten in sectoren zoals techniek, zorg en logistiek.

Social Return biedt daarmee niet alleen een moreel kompas, maar ook een praktisch handelingsperspectief. Het maakt van inkoop een hefboom om maatschappelijke waarde te creëren; concreet, uitvoerbaar en urgent.

Juridische en beleidsmatige verankering: van wens naar verplichting

Wat ooit begon als een politieke wens is inmiddels stevig verankerd in beleidskaders, wet- en regelgeving. Zowel op nationaal als Europees niveau wordt het sociaal inzetten van inkoopinstrumenten expliciet ondersteund.

• Europees recht: Artikel 3 lid 3 van het Verdrag betreffende de Europese Unie benoemt de sociale markteconomie als fundament van de EU. Economische groei moet gepaard gaan met ‘volledige werkgelegenheid en sociale vooruitgang’.
• Aanbestedingswet 2012: Deze wet biedt expliciet ruimte voor het hanteren van sociale voorwaarden, mits transparant, objectief en proportioneel geformuleerd.
• VWEU artikelen 8–10: Deze mainstreaming-verplichting verplicht lidstaten om bij al hun beleid systematisch rekening te houden met onder meer sociale inclusie en gelijke kansen.
• Lokale beleidskaders: In 2023 hanteerde ruim 80% van de gemeenten een verplicht percentage Social Return, vaak tussen de 2% en 5% van de opdrachtsom.

In veel aanbestedingen zijn Social Return verplichtingen inmiddels contractueel verankerd en gekoppeld aan boetes of verrekening bij niet-naleving. Dat betekent: afdwingbaarheid is geen theorie meer, het is praktijk.

Bestuurlijke druk en behoefte aan meetbaarheid

Rekenkamers, raden en toezichthouders stellen steeds nadrukkelijker de vraag: wat levert deze opdracht op voor de maatschappij? Die vraag leidt tot scherpere formuleringen in bestekken:

• KPI’s zoals plaatsingen, begeleidingsuren of doorstroom naar werk.
• Resultaatverplichtingen in plaats van inspanningsverplichtingen.
• Boetebepalingen bij niet-naleving.

Ruim 6 op de 10 gemeenten actief op Social Return resultaten, en 43% handhaaft bij uitblijvende prestaties. In Woo-documenten van juni 2024 bevestigt de Rijksoverheid dat een netwerkorganisatie SROI verantwoordelijk wordt voor rapportage, monitoring en uitvoering, inclusief beoordeling van plannen van aanpak van leveranciers.

Cultuuromslag bij opdrachtgevers en opdrachtnemers

De houding ten opzichte van Social Return is veranderd. Bedrijven zien het steeds vaker als strategische kans in plaats van hinderlijke verplichting. Het verhoogt hun kans op gunning, draagt bij aan hun MVO-profiel en bevordert innovatie binnen HR.

Ook aanbestedende diensten tonen een omslag: ze formuleren duidelijker kaders, investeren in contractmanagement en spreken opdrachtnemers actiever aan. Deze wederkerigheid versterkt het vertrouwen én de effectiviteit van de verplichting.

Daarnaast ontstaan er netwerken en ecosystemen van partners (van re-integratiebedrijven tot sociale ondernemingen) waarmee de uitvoering beter landt in de praktijk.

Beleid voor inclusief opdrachtgeverschap

Social Return past binnen het bredere streven naar inclusief aanbesteden. Overheden willen bijdragen aan een arbeidsmarkt waarin iedereen mee kan doen, ongeacht geslacht, afkomst of beperking. Dat past bij de maatschappelijke opdracht én bij Europese verdragsverplichtingen.

In 2023 gaf 67% van de publieke inkopers aan actief sociale impact via inkoop te willen realiseren (Monitor Sociaal Ondernemen). Social Return is daarvoor een bewezen, toepasbaar instrument dat publieke waarde helpt operationaliseren.

Verschuiving naar resultaatverplichting en sancties

Waar Social Return jarenlang gold als inspanningsverplichting, groeit de inzet op resultaatverplichting. Het Rijk wil de uitvoering professionaliseren, onder meer door beoordeling van plannen en monitoring van prestaties. Dit resulteert in een strakkere uitvoering en hogere naleving. Boetebepalingen zijn in opmars, zo zien we ook terug in aanbestedingsdocumenten.

Arbeidsmarktkrapte als extra drijfveer

De UWV-rapporten ‘Regio in Beeld 2024’ en ‘Spanningsindicator Arbeidsmarkt’ tonen dat de krapte afneemt, maar structurele tekorten blijven. Juist daar biedt Social Return kansen: het benut arbeidspotentieel dat anders ongebruikt blijft. Zo wordt Social Return een middel om arbeidstekorten te verlichten én inclusie te bevorderen.

Toenemende transparantie en publieke druk

Met de groeiende vraag naar transparantie over publieke uitgaven neemt ook de druk toe om te laten zien wat een aanbesteding heeft opgeleverd voor de maatschappij. Social Return is meetbaar en controleerbaar en daardoor aantrekkelijk voor politiek, bedrijven en burger. Het vormt het bewijs dat (publieke) inkoop publieke waarde oplevert.

Structureel en strategisch verankerd

Social Return is geen hype en geen vrijblijvende bijzaak. Het is een vast onderdeel van professioneel opdrachtgeverschap, juridisch afdwingbaar, maatschappelijk urgent en bestuurlijk gewenst. Het helpt publieke organisaties om de waarde van hun inkoop zichtbaar te maken; voor de samenleving, voor de arbeidsmarkt, en voor het vertrouwen in de overheid.

Werk je als inschrijver aan een aanbesteding met een Social Return verplichting? Dan is het zaak om dit onderwerp serieus te nemen. SROI Specialist helpt je graag met analyse, een realistisch uitvoerbaar plan en verantwoorde onderbouwing. Neem contact op.

In aanbestedingsprocessen krijgt Social Return een steeds prominentere factor. Echter, de praktische uitvoering en formulering van deze verplichting blijven vaak achter bij de intenties/doelstellingen. Dit kan leiden tot onduidelijkheden en onuitvoerbare eisen, met als gevolg dat zowel aanbestedende diensten als inschrijvers niet optimaal profiteren van de mogelijkheden die Social Return biedt. Daarom is het cruciaal dat we naar een meer op maat gemaakte aanpak evolueren, die niet alleen rekening houdt met de invulling van Social Return, maar ook met de formulering en de samenhang met de specifieke opdracht.

Te vaak zien we dat de toepassing van Social Return niet goed aansluit bij het gevraagde werkpakket in aanbestedingen. Dit kan resulteren in een gebrek aan begrip of betrokkenheid bij potentiële inschrijvers, vooral als ze onvoldoende kennis hebben van de materie. Deze mismatch kan leiden tot onuitvoerbare verplichtingen na de gunning van een project, waarbij de verantwoordelijkheid vaak ten onrechte volledig bij de opdrachtnemer wordt gelegd.

Daarom is het tijd voor een nieuwe aanpak. Een aanpak waarin niet alleen de invulling van Social Return als maatwerk wordt beschouwd, maar ook de formulering ervan. Dit vereist een nauwkeurige afstemming op de specifieke behoeften van zowel de opdrachtgever als de doelgroep van Social Return. Maatwerk is niet echt maatwerk is als de invulling binnen de opdracht nauwelijks mogelijk is.

Een typisch voorbeeld is het stellen van CV-eisen die niet overeenkomen met de kwaliteiten van mensen uit de Social Return doelgroep. Of het vragen om een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG), terwijl tegelijkertijd ex-gedetineerden worden voorgesteld als mogelijke invulling van Social Return, die vaak geen VOG kunnen verkrijgen. Deze schijnbare flexibiliteit in de kaders is dus in feite niet bestaand.

Het is daarom essentieel voor zowel Social Return coördinatoren als inkopers om niet alleen te kijken naar de invulmogelijkheden van de Social Return verplichting, maar ook naar de haalbaarheid en relevantie ervan in relatie tot de specifieke opdracht. Dit vraagt om een proactieve houding, waarbij men vanaf de publicatie van de aanbesteding de Social Return verplichting grondig bekijkt en afstemt op de uitvoerbaarheid binnen de eigen organisatie.

Een effectieve Social Return aanpak vereist een gedegen begrip van zowel de behoeften van de opdracht als de mogelijkheden en beperkingen van de doelgroep. Dit kan alleen als maatwerk in zowel de formulering als de invulling van Social Return centraal staat. Dan maken we met Social Return daadwerkelijke maximale sociale impact. En zetten we stappen vooruit op de weg naar duurzame en inclusieve aanbestedingen.

Om de toepassing van Social Return in aanbestedingen effectiever en passender te maken, zijn hier 5 belangrijke tips:

• Betrekken van de Social Return coördinator: Het is cruciaal om de Social Return coördinator al in een vroeg stadium te betrekken bij het opstellen van de aanbestedingsdocumenten. Deze expert kan waardevolle inzichten bieden over hoe Social Return effectief geïntegreerd kan worden, zodat het een meerwaarde biedt voor zowel de opdracht als de doelgroep.
• Maatwerk in Social Return beleid: Vermijd een 'one size fits all'-benadering in uw Social Return documentatie. Kies in plaats daarvan voor een algemener Social Return beleid en pas dit specifiek aan voor elke aanbesteding of elk type aanbesteding. Dit zorgt ervoor dat de vereisten beter aansluiten bij de specifieke behoeften en mogelijkheden van elke aanbesteding.
• Social Return als onderdeel van de marktconsultatie: Neem Social Return op als een kernonderwerp tijdens marktconsultaties. Dit geeft u de kans om direct met de markt te bespreken welke invullingen van Social Return haalbaar en zinvol zijn. Deze dialoog kan leiden tot realistischere en effectievere Social Return vereisten.
• Continue betrokkenheid van de Social Return coördinator: Zorg ervoor dat de Social Return coördinator betrokken is bij het beantwoorden van vragen tijdens verschillende rondes van de aanbestedingsprocedure. Hun expertise is essentieel om duidelijke en nauwkeurige antwoorden te geven, wat leidt tot een beter begrip en implementatie van Social Return eisen.
• Voorbeelden in aanbestedingsdocumenten: Door voorbeelden van invulmogelijkheden op te nemen in de aanbestedingsdocumenten, maakt u het voor geïnteresseerde partijen duidelijker wat er verwacht wordt. Dit helpt niet alleen bij het concretiseren van verwachtingen, maar maakt het onderwerp ook levendiger en toegankelijker. Dit kan bijvoorbeeld door een verwijzing naar uw website waar voorbeelden van invullingen zijn uitgewerkt per branche.

SROI Specialist helpt bij de toepassing en invulling van Social Return. Heeft u vragen of wilt u eens van gedachten wisselen? Wij denken graag met u mee.

Met jouw bedrijf een positieve Sociale Impact maken. Dat is precies waar Social Return om draait. In deze blog ontdek je wat Social Return is, hoe het werkt en welke voordelen het kan bieden voor zowel jouw bedrijf als de gemeenschap.

Social Return: Investeren in mens en maatschappij

Als ondernemer is het streven naar winstgevendheid vanzelfsprekend. Maar wat als ik je vertel dat er een manier is om nog meer te bereiken? Social Return biedt bedrijven de mogelijkheid om niet alleen economische waarde te creëren, maar ook sociaal-maatschappelijke impact te genereren. Het houdt in dat bedrijven bij aanbestedingen en projecten verplicht worden om een bepaald percentage van de opdracht te besteden aan het creëren van werkgelegenheid voor kwetsbare groepen in de samenleving. Dit kunnen bijvoorbeeld mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt zijn, jongeren zonder diploma of langdurig werklozen.

Voordelen voor jouw organisatie

Oke, Social Return is een verplichting vanuit een aanbesteding. Maar Social Return biedt ook zeker verschillende voordelen voor jouw organisatie. Ik zie Social Return dan ook als een ambitie voor bedrijven en wel omdat het verschillende voordelen biedt. Ja, het draagt natuurlijk bij aan een positieve reputatie en merkimago én je kunt aantonen dat je de aangegane verplichtingen vanuit aanbestedingen waarmaakt… maar belangrijker is dat je op deze manier als bedrijf actief bijdraagt aan het verbeteren van de samenleving. Je wordt gezien als een sociaal verantwoorde organisatie, wat potentiële klanten en partners kan aantrekken. Bovendien kan het toepassen van Social Return leiden tot een hogere medewerkerstevredenheid en klanttevredenheid. Immers bewezen is dat teams met een grotere mate van diversiteit beter presteren. Ook geven steeds meer klanten de voorkeur aan bedrijven die Sociale Impact maken en zijn bereid om met hen samen te werken.

Social Return draagt bij aan een divers en inclusief personeelsbestand. Door kansen te bieden aan kwetsbare groepen, creëer je een inclusieve werkomgeving en vergroot je de diversiteit binnen je team. Dit kan leiden tot meer creativiteit, innovatie en een betere besluitvorming. Om nog maar niet te spreken van Social Return als een van de oplossingen voor schaarste op de arbeidsmarkt … er staat nog zoveel kennis en kunde aan de zijlijn …

Voordelen voor de samenleving

Naast de voordelen voor jouw bedrijf, heeft Social Return ook een positieve impact op de samenleving. Het creëert kansen voor mensen die anders moeilijk aan werk zouden komen. Door deze mensen in dienst te nemen, geef je hen de mogelijkheid om hun vaardigheden te ontwikkelen, werkervaring op te doen en financieel onafhankelijk te worden. Dit heeft niet alleen een directe impact op hun leven, maar ook op hun families en de bredere gemeenschap.

Bovendien draagt Social Return bij aan het verminderen van sociale ongelijkheid. Het helpt de kloof te overbruggen tussen kansrijke en kansarme groepen in de samenleving. Door middel van opleidingen, trainingen en begeleiding krijgen kwetsbare groepen de mogelijkheid om zichzelf te ontwikkelen en een betere toekomst op te bouwen.

Hoe kun je beginnen?

Ben je geïnspireerd geraakt om Social Return toe te passen in jouw organisatie? Hier zijn een paar praktische tips om te beginnen:

• Onderzoek de mogelijkheden: Leer meer over Social Return. De toepassing kan per regio nogal eens verschillen. Identificeer in welke gewonnen aanbestedingen een Social Return verplichting is opgenomen en/of stel Social Return doelen die u als organisatie de komende tijd wil behalen.
• Identificeer partners: Zoek samenwerkingen met gemeenten, sociale (lokale) initiatieven, bedrijven waarbij u sociaal kunt inkopen en andere bedrijven die zich richten op het maken van Sociale Impact. Bundel kennis en mogelijkheden om Social Return succesvol te implementeren.
• Creëer interne bewustwording: Betrek jouw medewerkers bij de Social Return doelstellingen van de organisatie. Leg uit wat Social Return inhoudt, waarom je het zo belangrijk vindt en hoe jouw medewerkers aan de ambitie kunnen bijdragen. Kijk ook eens op onze trainingspagina.
• Ontwikkel trainingsprogramma’s en voorzie in stageplaatsen: Investeer in opleidingen en trainingen om de vaardigheden van kwetsbare groepen te ontwikkelen en hen voor te bereiden op de arbeidsmarkt. Onderzoek de mogelijkheden om BBL/BOL-ers in te zetten. Zo draagt u ook bij aan de stap die zij nog richting de arbeidsmarkt gaan zetten.
• Meet en evalueer de impact: Stel meetbare doelen en monitor de voortgang van jouw Social Return-doelen en -ambitie. Maak een rapportage en deel de resultaten met jouw eigen medewerkers, jouw samenwerkingspartners en opdrachtgevers. Deel successen en inspireer anderen.

Ik merk dat ondernemers Social Return nog vaak een moeilijk en complex onderwerp vinden. Daarom helpt SROI Specialist jou om snel meer kennis van Social Return te krijgen en dit toe te passen in jouw organisatie. Zo maak je snel de stap van Social Return verplichting naar een Social Return ambitie, draag je bij aan Social Impact en benut je de voordelen van Social Return.

Dus waar wacht je nog op? Begin vandaag nog, maak werk van Social Return.

Rennen voordat het startschot klinkt? Bij Social Return raden wij dat juist aan. Zodra een aanbesteding wordt gepubliceerd, is het verstandig om direct te starten met het analyseren van de Social Return verplichtingen. Dit stelt u in staat om voorbereid te zijn en mogelijk al een voorsprong te nemen op toekomstige aanbestedingen. Het vroeg in kaart brengen van de eisen geeft u de ruimte om een effectieve strategie te ontwikkelen.

Een Plan van Aanpak opstellen: wees goed voorbereid

Vaak vraagt een opdrachtgever om een Plan van Aanpak voor de invulling van Social Return. Dit plan moet zo goed mogelijk afgestemd zijn op wat de opdrachtgever belangrijk vindt, gebaseerd op de eisen uit de aanbestedingsdocumenten. Door intern te bespreken wat uw organisatie al doet en waar extra inspanningen nodig zijn, zet u de eerste stappen naar succes.

Maak gebruik van de vragenronde: inzicht en kansen

Wanneer de Social Return verplichting vragen oproept, is de vragenronde uw kans om deze te verduidelijken. Vraag naar specifieke mogelijkheden, zoals het invullen van de verplichting buiten de opdracht met andere MVO-activiteiten, vooral wanneer specialistisch werk een probleem vormt.

Vergroot uw voorsprong binnen 7 dagen na gunning

Zorg ervoor dat u binnen 7 dagen na de gunning contact opneemt met de opdrachtgever om uw Plan van Aanpak voor Social Return te bespreken. Dit biedt u de kans om uw proactieve houding te tonen en een goede indruk achter te laten door alvast voorbereide activiteiten te delen.

5 Tips van Social Return Specialisten

1. Lees de aanbestedingsdocumenten zorgvuldig door voor inzicht in de eisen.
2. Gebruik de vragenronde om onduidelijkheden over de verplichtingen op te lossen.
3. Betrek uw organisatie en leveranciers tijdig om voorbereid te zijn.
4. Neem direct na gunning contact op met de Projectleider Social Return.
5. Laat de Projectleider meedenken over een effectieve invulling.

Heeft u meer hulp nodig? Social Return Specialist staat klaar om u te helpen met het analyseren van aanbestedingsdocumenten, het stellen van de juiste vragen, en het opstellen van een effectief Plan van Aanpak voor Social Return. Neem contact met ons op.

Gefeliciteerd, u heeft de aanbesteding gewonnen! Maar na het vieren volgt vaak de realiteit: de Social Return verplichting. Zodra uw opdrachtgever om een plan van aanpak vraagt, begint de echte uitdaging. Social Return (SROI) vereist meer dan alleen goede bedoelingen – het vraagt om een gedetailleerde invulling, vaak met het aannemen van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Bent u voorbereid?

Wat te doen als u geen plan van aanpak heeft?

Heeft u geen plan van aanpak voor de invulling van uw Social Return verplichting? Dan bent u niet de enige. Veel opdrachtnemers missen de kennis en ervaring om snel te schakelen als het gaat om Social Return. Dit kan leiden tot vertragingen, en soms is er onduidelijkheid over waar te beginnen. Zonder de juiste kennis binnen HR of eerdere ervaring kan het voelen alsof de verantwoording bij u ligt, terwijl u niet weet waar te starten.

De opdrachtgever kan uw partner zijn

Hoewel de verantwoordelijkheid grotendeels bij u ligt, heeft uw opdrachtgever er ook belang bij dat u de Social Return verplichting succesvol invult. Samenwerken met de Projectleider Social Return van uw opdrachtgever kan u helpen een passend plan te ontwikkelen. In gesprek kunt u samen verkennen wat uw organisatie al doet op het gebied van Social Return en welke extra stappen u kunt zetten om aan de verplichtingen te voldoen.

Waarom samenwerking essentieel is

Het belang van Social Return wordt vaak door opdrachtnemers onderschat. Het invullen van deze verplichting draagt bij aan de ambities van uw opdrachtgever en bevordert inclusiviteit en sociale impact. Uw bijdrage helpt niet alleen mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, maar verstevigt ook de band met uw opdrachtgever. Deze samenwerking kan zorgen voor een duurzame relatie en maximale sociale impact.

Hulp van SROI Specialist

Heeft u meer ondersteuning nodig bij het invullen van uw Social Return verplichting? Bij SROI Specialist helpen we u met gesprekken, plannen en advies over hoe u zowel uw eigen inspanningen als die van uw leveranciers kunt inzetten. Zo maakt u Social Return behapbaar en zet u de juiste stappen voor een succesvolle uitvoering.