In de beginjaren van Social Return was het vaak genoeg om als opdrachtnemer aan te tonen dat je "je best had gedaan" om de verplichting na te komen. Het ging om een inspanningsverplichting: als je kon laten zien dat je actief had geprobeerd iemand met een afstand tot de arbeidsmarkt te plaatsen, dan was je als opdrachtnemer in de regel veilig. Ook kwam het vaak voor dat Social Return wel in de aanbestedingsdocumenten was opgenomen, maar dat er door de opdrachtgever tijdens de looptijd van de overeenkomst ook niet gevraagd werd om het nakomen van de verplichting.

Maar dat is de afgelopen jaren veranderd. Steeds vaker formuleren aanbestedende diensten een resultaatverplichting, en daar horen ook boetebepalingen en handhaving bij. In deze blog lees je wat dat betekent voor opdrachtnemers én aanbestedende diensten (opdrachtgevers).

Waarom wordt Social Return steeds belangrijker?

Steeds vaker zien we dat Social Return een vaste plek krijgt in aanbestedingen. Dat is geen toeval, maar het gevolg van een duidelijke maatschappelijke ontwikkeling. Overheden gebruiken hun inkoopkracht om meer te doen dan alleen diensten en producten inkopen. Ze willen publieke waarde creëren, en Social Return is daar een concreet instrument voor. Denk aan het bieden van kansen aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt of het stimuleren van inclusiviteit op de werkvloer.

Social Return past bovendien binnen bredere nationale en Europese ambities. Vanuit het Europese recht is sprake van een sociale markteconomie, waarin volledige werkgelegenheid en sociale vooruitgang expliciet worden nagestreefd. Dat geeft publieke organisaties de legitimiteit en zelfs de verplichting om sociaal beleid, zoals Social Return, serieus te verankeren in hun opdrachten.

Ook maatschappelijke verwachtingen veranderen. Publiek geld moet aantoonbaar bijdragen aan maatschappelijke doelen. Dat leidt tot concretere eisen, meer monitoring, en dus ook strengere handhaving.

Van vrijblijvendheid naar concrete doelstelling

De ontwikkeling van Social Return is een beweging van vrijblijvendheid naar resultaatgerichtheid. Waar eerst vooral werd gestuurd op intentie, sturen steeds meer overheden nu op uitkomsten (op resultaat). Dit betekent:

• Resultaten moeten aantoonbaar worden gerealiseerd. (Bijvoorbeeld: "minimaal 5% inzet van een Social Return, inzet van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt").
• Boetes worden opgelegd als deze resultaten niet worden gehaald, bijvoorbeeld via een korting op de eindbetaling of een vaste geldboete.

Deze verschuiving zorgt ervoor dat Social Return meer impact krijgt. Het brengt echter ook verantwoordelijkheden met zich mee.

"Ze handhaven toch niet, ..." is een riskante aanname

In de praktijk kom je nog vaak de gedachte tegen: "Ze schrijven wel een boeteclausule op, maar in de praktijk handhaven ze toch niet." Die gedachte is niet alleen achterhaald, maar ook juridisch riskant.

Aanbestedende diensten hebben volgens het gelijkheids- en transparantiebeginsel de verplichting om contractuele voorwaarden te handhaven, zeker als deze bij inschrijving en gunning leidend zijn geweest.

Wanneer een boetebeding onderdeel is van de overeenkomst, moet een aanbestedende dienst optreden als een opdrachtnemer de verplichtingen niet nakomt. Doet zij dat niet, dan handelt zij in strijd met het gelijkheidsbeginsel ten opzichte van andere opdrachtnemers en mogelijk zelfs in strijd met haar eigen interne controle. Ook na gunning schrappen van de verplichting, of deze verlagen van 5% naar 2% mag niet zomaar.

Wat betekent dit voor opdrachtnemers?

• Wees realistisch bij inschrijving. Beloof alleen wat haalbaar is binnen de looptijd en context van de opdracht.
• Wees proactief bij knelpunten. Als de invulling onder druk staat, communiceer tijdig met de opdrachtgever.
• Neem Social Return serieus als contractverplichting. Behandel het zoals je andere prestatieverplichtingen zou behandelen.

En voor aanbestedende diensten?

• Formuleer heldere en toetsbare eisen voorafgaand aan gunning.
• Voorkom vaagheid, zoals een antwoord in de NVI met; “we kijken na gunning samen wat mogelijk is."
• Handhaaf consequent, zodat het systeem betrouwbaar blijft en maatschappelijke waarde ook echt gerealiseerd wordt.

Afsluitend

De tijd van vrijblijvende sociale paragraafjes is voorbij. Social Return ontwikkelt zich steeds verder tot een contractueel afdwingbare verplichting. En terecht: alleen zo kunnen we zorgen dat maatschappelijke doelstellingen, zoals arbeidsparticipatie, geen papieren tijgers blijven, maar werkelijkheid worden.

Wil je weten hoe je als opdrachtnemer verantwoord kunt omgaan met Social Return binnen aanbestedingen? Social Return Specialist helpt je met concrete plannen, realistische invulling en houdbare onderbouwing.

Hoewel het woord 'SROI-paniek' of 'Social Return paniek' nog niet is opgenomen in de Dikke Van Dale, zullen veel ondernemers de ervaring herkennen. Het is die schrik die je 's nachts wakker maakt, met de vraag: hebben we wel aan al onze Social Return verplichtingen voldaan?

Wat is Social Return en waarom is het belangrijk?

In veel aanbestedingen is tegenwoordig een Social Return (SROI)-verplichting opgenomen. Dit is een positieve ontwikkeling, omdat het bedrijven aanspoort om meer mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt te betrekken. Deze verplichting is niet vrijblijvend – het niet voldoen eraan kan leiden tot boetes die hoger zijn dan de waarde van de verplichting zelf.

Gelukkig zijn er ondernemers die hun Social Return verplichtingen goed bijhouden en ervoor zorgen dat ze gedurende het hele jaar voldoende inspanningen leveren. Voor hen is het naleven van deze verplichtingen geen enkel probleem.

Wat te doen bij Social Return paniek?

Maar wat als u niet tot deze groep behoort en niet goed heeft gemonitord wat de resultaten van uw SROI-inspanningen zijn? Dan kunt u te maken krijgen met Social Return paniek.

De paniekreactie

U wordt midden in de nacht wakker en ligt wakker tot u de volgende morgen uw HR- of salarisafdeling kunt bellen. "Op hoeveel zitten we en is dat genoeg?" vraagt u angstig. Afhankelijk van het antwoord slaakt u een zucht van verlichting of neemt de paniek toe.

Last-minute oplossingen

Als u in paniek bent, wat kunt u dan nog last minute doen? Met veel haast kunt u wellicht nog mensen op de loonlijst krijgen, maar zij zullen misschien maar een maand voor u kunnen werken. Ook bij Social Return paniek kunt u bij SROI Specialist terecht. Wij kijken met u mee naar alle invulmogelijkheden en activiteiten die u mogelijk over het hoofd hebt gezien. Haalt u het totaal te verantwoorden bedrag niet? Dan kijken we naar passende oplossingen die wij u vanuit ons jarenlange opgebouwde netwerk kunnen bieden.

Voorkomen is beter...

Maar, liefst zou u zo'n situatie willen voorkomen. Wacht daarom niet en ga vandaag nog aan de slag met uw Social Return verplichtingen. Maak er werk van. Uiteraard denken we vanuit SROI Specialist graag met u mee en ondersteunen u waar u dat wenst.

De afgelopen jaren is Social Return (SROI) steeds belangrijker geworden in Nederlandse aanbestedingen. Gemeenten en andere aanbestedende diensten stellen vaker eisen aan de sociale impact van hun leveranciers. Denk hierbij aan het creëren van banen voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt of het ondersteunen van maatschappelijke projecten. Hoewel Social Return inmiddels vaak in contractvoorwaarden en prestatie-indicatoren is opgenomen, blijkt uit onderzoek dat veel bedrijven nog niet over voldoende kennis beschikken om hierop in te spelen. En dat is zorgwekkend.

Kennisgebrek over Social Return is een risico

Hoewel Social Return steeds vaker een verplicht onderdeel is in aanbestedingen, zijn veel bedrijven onvoldoende op de hoogte van de bijbehorende verplichtingen. Ongeveer 60% van de bedrijven kent de term Social Return nauwelijks en slechts 20% integreert dit actief in hun bedrijfsvoering. Dit gebrek aan kennis kan leiden tot boetes, of zelfs een vermindering van de kans op het winnen van opdrachten. Bedrijven die niet voldoen aan de eisen van Social Return lopen het risico zichzelf buitenspel te zetten in aanbestedingstrajecten.

Het belang van goede kennis over Social Return

Bedrijven die hun kennisniveau over Social Return verhogen, vergroten hun kansen om succesvol in te schrijven op aanbestedingen. Door zich goed voor te bereiden en inzicht te krijgen in hoe zij Social Return kunnen invullen, voorkomen zij niet alleen boetes, maar versterken zij ook hun marktpositie. Daarnaast biedt een goede invulling van Social Return mogelijkheden voor maatschappelijke impact, zoals het verminderen van werkloosheid. Bedrijven die dit goed aanpakken, profiteren van een positieve reputatie en creëren tegelijkertijd waarde voor de samenleving.

Hoe bedrijven hun kennisniveau kunnen verbeteren

Er zijn verschillende manieren om meer kennis te vergaren over Social Return. Het volgen van cursussen en trainingen is een effectieve manier om vertrouwd te raken met de achtergrond en toepassing van Social Return in aanbestedingen. Daarnaast helpt het om de eisen van de aanbesteding goed te analyseren en actief in gesprek te gaan met de aanbestedende dienst. Dit zorgt voor meer inzicht in wat er van bedrijven verwacht wordt en hoe zij hun Social Return verplichtingen kunnen invullen.

De Social Return trainingen van SROI Specialist

Ben je ondernemer, bidmanager, recruiter of beleidsmaker en wil je meer weten over Social Return? Of zoek je ondersteuning bij het invullen van Social Return in aanbestedingen? SROI Specialist biedt interactieve trainingen op maat. Tijdens deze praktijkgerichte sessies leer je hoe je de sociale impact van jouw organisatie kunt vergroten en aan de eisen van Social Return kunt voldoen.

Onze ervaren trainers helpen je om de ins en outs van Social Return te begrijpen, met onderwerpen zoals de achtergrond, toepassingsmogelijkheden, en eisen in aanbestedingen. We bieden verschillende niveaus, van basistrainingen tot verdiepingstrainingen, en zelfs trainingen op maat voor jouw organisatie. Na afloop ben je volledig op de hoogte van de nieuwste ontwikkelingen en hoe je Social Return effectief kunt toepassen.

Wil je meer informatie? Kijk dan op onze trainingspagina.

Hoewel Social Return (SROI) in vrijwel elke organisatie toepasbaar is, ervaren zowel opdrachtgevers als opdrachtnemers uitdagingen. De sleutel tot succes ligt in bewustwording, maatwerk en samenwerking.

Bewustwording creëren over Social Return

Verandering begint bij bewustwording. Voor opdrachtnemers is het cruciaal om te begrijpen welke mogelijkheden Social Return biedt, ook al zijn deze niet altijd duidelijk in de opdracht. Vaak missen opdrachtgevers nog de kans om hun doelen en ambities helder te vertalen naar concrete Social Return verplichtingen. Hoe beter de vraagstelling van de opdrachtgever, hoe groter de kans op een goed antwoord van de opdrachtnemer.

Trainingen en betrokkenheid bevorderen

Opdrachtgevers kunnen baat hebben bij een beter begrip van de uitdagingen en mogelijkheden voor opdrachtnemers. Aan de andere kant moeten opdrachtnemers de opdrachtgever al bij de formulering van de aanbesteding betrekken, bijvoorbeeld via marktconsultaties of door vragen te stellen in de vragenronde. Daarnaast helpt het om de projectleider Social Return van de opdrachtgever vanaf het begin te betrekken bij het opstellen van het Plan van Aanpak. Dit creëert bewustwording aan beide kanten.

Maatwerk als de sleutel tot succes

Het standaard bouwblokkenmodel biedt duidelijkheid over de Social Return waarde van bepaalde doelgroepen, maar garandeert geen duurzame oplossingen. Het is niet de bedoeling om medewerkers te ontslaan zodra ze geen Social Return waarde meer hebben. Staar u dus niet blind op enkel personele invulling, maar kijk naar de bredere mogelijkheden om sociale impact te realiseren. Grote, langdurige projecten kunnen zich bijvoorbeeld beter lenen voor personele invulling, terwijl kleinere opdrachten wellicht een alternatieve invulling vragen. Kies altijd een aanpak die past bij de aard van uw organisatie en (indien mogelijk) de opdracht.

Kies Social Return doelgroepen die passen bij uw organisatie

Niet elke Social Return doelgroep is geschikt voor elk bedrijf. Een erkend leerbedrijf is bijvoorbeeld beter geschikt voor BOL-/BBL-trajecten, terwijl bedrijven die een VOG vereisen minder geschikt zijn voor de inzet van ex-gedetineerden. Het is belangrijk om pragmatisch te kijken naar welke doelgroep het beste past bij de opdracht en uw organisatie en processen. Overweeg bijvoorbeeld jobcarving om uw organisatie beter af te stemmen op bepaalde doelgroepen. Gemeenten en het UWV kunnen u hierbij adviseren om een goede match te vinden.

Denk in alternatieven

Als uw organisatie geen ruimte biedt om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt aan te nemen, zijn er alternatieve mogelijkheden. Denk bijvoorbeeld aan stageplekken, werkervaringsplekken, sociaal inkopen, of maatschappelijke activiteiten (MVO-activiteiten). Veel bedrijven voeren al zulke activiteiten uit zonder ze als Social Return te bestempelen. Door hier anders naar te kijken, kunt u alsnog voldoen aan uw Social Return-verplichtingen.

Flexibiliteit en inspelen op actualiteiten

Social Return gaat over actuele sociale (arbeidsmarkt)vraagstukken. Soms kunnen onverwachte gebeurtenissen, zoals de oorlog in Oekraïne, leiden tot nieuwe mogelijkheden om Social Return in te vullen. Veel opdrachtgevers staan open voor bedrijven die extra inspanningen leveren op het gebied van maatschappelijke betrokkenheid. Ons advies is om altijd in gesprek te blijven met uw opdrachtgever over de invulling van Social Return, zodat u flexibel kunt inspelen op nieuwe ontwikkelingen.

Heeft u dit al in praktijk gebracht? Wij horen graag uw succesverhalen!

Hulp nodig? Neem contact op met SROI Specialist voor advies en ondersteuning bij het realiseren van uw Social Return ambities.

Weet u al hoe u het aan gaat pakken?

In de aanbesteding waarop u wilt inschrijven is een Social Return verplichting opgenomen. Prima, u staat immers helemaal achter maatschappelijk verantwoord ondernemen. Een Social Return verplichting is echter niet iets waar u zomaar aan voldoet door een paar beloftes te doen.

Hoe dan wel?

Door daadwerkelijk met Social Return aan de slag te gaan en mensen in dienst te nemen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Dit vraagt om een goed lopend proces. U bent niet de enige ondernemer die nog geen gesmeerd Social Return proces heeft en zéker niet de enige die niet weet hoe hij daar slim mee start. Daarom deel ik in deze blog een geheim, waar u direct profijt van heeft.

Wat is Social Return?

Aanbestedende diensten kunnen ervoor kiezen om een Social Return verplichting (ofwel SROI-verplichting) op te nemen in de aanbesteding. Social Return is een aanpak om meer werkgelegenheid te creëren voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Opdrachtnemers worden gestimuleerd of verplicht om kwetsbare groepen op de arbeidsmarkt te betrekken bij de uitvoering van de opdracht.

Hoe pakt u het aan?

Er is geen landelijk beleid met betrekking tot Social Return, er is geen standaard. Aanbestedende diensten hanteren wel steeds meer een soortgelijke werkwijze. De aanbestedende dienst heeft dus een Social Return verplichting opgenomen in de opdracht. Hoe gaat u hiermee om als opdrachtnemer? Hoe zorgt u ervoor dat u invulling geeft aan deze Social Return verplichting?

Volg deze stappen voor een soepele start van het proces:

1. Begrijp de verplichting volledig: Analyseer de aanbestedingsdocumenten uitvoerig. Staat er iets in dat voor u niet duidelijk is? Stel daarover dan vragen aan de aanbestedende dienst. Maak hiervoor gebruik van de vragenrondes of het contactpunt Social Return van de aanbestedende dienst.
2. Stel duidelijke doelen: Een Social Return proces vormgeven is complex. Daarom is een duidelijk doel nodig. U moet exact weten wat u wilt (of moet) bereiken, want alleen dan kunt u de weg er naartoe slim uitstippelen.
3. Lees en vraag: Goed lezen en vragen stellen is de beste én de meest eenvoudige manier om te weten te komen welke verplichting u na moet komen. Volg deze tip op en uw Social Return proces zal altijd vele malen efficiënter zijn.

Met deze tips kunt u uw Social Return verplichtingen op een slimme en efficiënte manier invullen.

• Schrijf u in voor onze trainingen over Social Return.
• Vraag een gesprek aan om uw Social Return aanpak te verbeteren.