Wat gebeurt er als je niet aan je Social Return-verplichting voldoet?
Niet voldoen aan een Social Return-verplichting is zelden zonder gevolgen. Steeds meer aanbestedende diensten leggen de verplichting niet langer vast als inspanningsverplichting, maar als resultaatverplichting: haal je het afgesproken resultaat niet, dan volgt een boete, een korting op de eindbetaling, of in het uiterste geval een tekortkoming in de nakoming van de overeenkomst. En zelfs zonder boetebeding blijft niet-nakoming meetellen, via je geloofwaardigheid bij toekomstige aanbestedingen.
Of een verplichting voor jouw organisatie geldt, lees je in Welke bedrijven hebben een Social Return-verplichting?
- 1. Van inspanningsverplichting naar resultaatverplichting
- 2. Welke gevolgen kan niet-nakoming hebben?
- 3. Handhaven aanbestedende diensten dit ook echt?
- 4. Wat betekent dit voor opdrachtnemers?
- 5. Wat betekent dit voor aanbestedende diensten?
- 6. Voorkom boetes en reputatieschade
- 7. Veelgestelde vragen
Van inspanningsverplichting naar resultaatverplichting
In de beginjaren van Social Return volstond het vaak om aan te tonen dat je “je best had gedaan”: een inspanningsverplichting, waarbij aantoonbare pogingen voldoende waren en het uitblijven van resultaat zelden gevolgen had. Ook kwam het voor dat een verplichting wel in de aanbestedingsstukken stond, maar dat de opdrachtgever tijdens de looptijd niet actief om nakoming vroeg.
Aanbestedende diensten formuleren de verplichting steeds vaker als resultaatverplichting: een concreet resultaat, vastgelegd in het contract. Haal je dat niet, dan ben je in beginsel in gebreke. Hoe dat onderscheid werkt en op welk moment de verplichting ontstaat, lees je in Wanneer begint een Social Return-verplichting?
Welke gevolgen kan niet-nakoming hebben?
De concrete gevolgen liggen vast in het contract, niet in de wet, en verschillen dus per opdrachtgever. Veelvoorkomende vormen:
- Een boeteclausule, bijvoorbeeld een vast bedrag per gemist fte, per duizend euro aan niet-bestede verplichting, of een verplichte storting in een sociaal initiatief van de gemeente.
- Een korting op de (eind)betaling wanneer de afgesproken doelstelling niet wordt gehaald.
- Een tekortkoming in de nakoming van de overeenkomst, in het uiterste geval, als niet-naleving structureel is.
Ook zonder boetebeding blijft niet-nakoming relevant: het is een contractuele afspraak, en het niet of onvoldoende uitvoeren ervan kan een negatieve referentie opleveren die meeweegt bij toekomstige aanbestedingen.
Een 0-meting brengt dat helder in kaart voordat het tot een geschil komt: Social Return-verplichting laten analyseren.
Handhaven aanbestedende diensten dit ook echt?
“Ze schrijven wel een boeteclausule op, maar in de praktijk handhaven ze toch niet” is een aanname die je beter niet als uitgangspunt neemt. Aanbestedende diensten zijn, op grond van het gelijkheids- en transparantiebeginsel, in beginsel gehouden om contractuele voorwaarden te handhaven, zeker als die bij inschrijving en gunning leidend zijn geweest. Doet een opdrachtgever dat niet, dan handelt zij mogelijk in strijd met het gelijkheidsbeginsel ten opzichte van andere inschrijvers. Ook het na gunning stilzwijgend laten vallen of verlagen van de eis, bijvoorbeeld van 5% naar 2%, is niet zomaar toegestaan.
Een Social Return-eis moet in verhouding staan tot de omvang en aard van de opdracht. Is het gevraagde percentage realistisch gezien de loonkosten in de opdracht? Leent het type werk zich voor inzet van de doelgroep? Twijfel je hierover, gebruik dan de Nota van Inlichtingen: opdrachtgevers zijn soms bereid een eis te verduidelijken of bij te stellen als deze niet proportioneel blijkt.
Wat betekent dit voor opdrachtnemers?
Wat betekent dit voor aanbestedende diensten?
Voorkom boetes en reputatieschade
Wacht niet tot een boete of een herinnering van de opdrachtgever: maak de omvang van je verplichting inzichtelijk, stel een concreet plan op en rapporteer structureel aan de opdrachtgever.
Veelgestelde vragen
Kan een opdrachtgever een eenmaal gestelde verplichting achteraf verlagen of laten vallen?
Niet zomaar. Dat raakt het gelijkheidsbeginsel ten opzichte van andere inschrijvers die op de oorspronkelijke eis hebben ingeschreven of gegund gekregen.
Moet ik nog aan de verplichting voldoen als er geen boeteclausule in het contract staat?
Ja. Het blijft een contractuele afspraak, en niet-nakoming kan een negatieve referentie opleveren die meeweegt bij toekomstige aanbestedingen, ook zonder financiële sanctie.
Hoe laat ik mijn Social Return-verplichting analyseren voordat dit tot problemen leidt?
Een 0-meting brengt in beeld wat je verplichting inhoudt en waar risico’s zitten voordat een boete of tekortkoming in beeld komt: Social Return advies en 0-meting.