Welke bedrijven hebben een Social Return (SROI) verplichting?

Een Social Return-verplichting geldt meestal voor bedrijven die een opdracht uitvoeren voor een gemeente, provincie, waterschap of het Rijk. De opdrachtgever legt de verplichting dan op als contractvoorwaarde: wie met publiek geld werkt, levert ook een maatschappelijke bijdrage. Die bijdrage bestaat meestal uit het creëren van kansen voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, of het realiseren van andere vormen van sociale impact.

Een verplichting hoeft echter niet per se bij een overheidsopdracht te ontstaan. Ook private partijen onderling kunnen Social Return aan elkaar opleggen, en een hoofdaannemer kan de verplichting contractueel doorleggen aan een onderaannemer of leverancier. Zie hieronder.

Of, en hoe zwaar, die verplichting voor jouw organisatie geldt, hangt niet af van een vaste wettelijke drempel maar van het beleid van de opdrachtgever waarmee je een contract aangaat. Een Social Return-verplichting wordt ook wel een SROI-verplichting genoemd.

Wanneer krijg je een Social Return-verplichting?

De meest voorkomende situatie is bij het uitvoeren van een overheidsopdracht. Zodra een bedrijf een opdracht krijgt van een gemeente, provincie, waterschap of het Rijk, kan de opdrachtgever Social Return als contractvoorwaarde opnemen. Dat zie je onder meer in bouw en infrastructuur, schoonmaak, catering, beveiliging, ICT en groenvoorziening.

Daarnaast kan een verplichting ontstaan bij het ontvangen van subsidie of andere publieke ondersteuning. Denk aan bedrijven die gebruikmaken van gemeentelijke grond of vastgoed, betrokken zijn bij gebiedsontwikkeling, of steun krijgen voor innovatie, duurzaamheid of scholing.

Daarnaast kan Social Return ook buiten een overheidsopdracht om ontstaan, tussen private partijen onderling.

• B2B: bedrijven leggen het elkaar op: Ook bedrijven kunnen elkaar een Social Return-verplichting opleggen, los van een overheidsopdracht. Een opdrachtgevend bedrijf kan dit bijvoorbeeld als contractvoorwaarde stellen aan een leverancier of dienstverlener, vanuit eigen mvo-beleid of omdat het die eis op zijn beurt weer doorkrijgt vanuit een eigen overheidsopdracht.
• Hoofdaannemer legt het op aan een onderaannemer of leverancier: Een hoofdaannemer kan (een deel van) de verplichting contractueel doorleggen aan onderaannemers of leveranciers. Dit geldt zodra partijen dit met elkaar overeenkomen: het is geen automatisme, maar ontstaat op het moment dat de doorlegging expliciet in de overeenkomst tussen hoofdaannemer en onderaannemer of leverancier is vastgelegd. Er is in dat geval geen directe verplichting vanuit de overheid richting de onderaannemer of leverancier, maar wel een bindende afspraak binnen de keten. Lees meer over hoe dat werkt in Wat is verleggen van de SROI-verplichting?

Op welk moment de verplichting precies ontstaat, en of het om een inspannings- of resultaatverplichting gaat, lees je in Wanneer begint een Social Return-verplichting?

Welke factoren bepalen of, en hoe zwaar, de verplichting geldt

Vier factoren bepalen samen of een verplichting geldt en hoe zwaar die weegt:

Wat is een SROI-verplichting?

Een SROI-verplichting is dezelfde verplichting als een Social Return-verplichting, maar dan vanuit de terminologie die vaak in aanbestedingsdocumenten wordt gebruikt (Social Return On Investment). In de praktijk gaat het om een verplichting waarbij een opdrachtnemer een deel van de opdrachtwaarde inzet voor maatschappelijke impact, meestal via werkgelegenheid, leerwerktrajecten of samenwerking met sociale ondernemingen.

De term SROI wordt nog veel gebruikt in beleid en documenten, maar inhoudelijk gaat het altijd om hetzelfde principe: sociale waarde realiseren binnen een opdracht.

Wat is de drempelwaarde voor een Social Return-verplichting?

Een Social Return-verplichting geldt niet automatisch bij elke opdracht. In de praktijk hanteren veel overheden een minimale opdrachtsom. Die drempel ligt vaak tussen de €100.000 en €250.000, maar dit verschilt per gemeente of aanbestedende dienst. Zo zie je bijvoorbeeld:

• €100.000 als ondergrens voor diensten
• €250.000 of hoger bij werken
• verschillende drempels per type opdracht binnen één regio

Bij de Rijksoverheid geldt binnen de Rijksinkoopsamenwerking (RIS) doorgaans een drempel van €250.000, bij een looptijd langer dan 6 maanden. Er bestaat geen landelijke standaard: de exacte drempel en toepassing staan altijd in het inkoop- of Social Return-beleid en in de aanbestedingsdocumenten van de betreffende opdrachtgever.

Geldt de verplichting ook bij raamovereenkomsten?

Ja, maar de manier waarop verschilt per situatie. Soms wordt de Social Return-verplichting al opgenomen in de aanbesteding van de raamovereenkomst zelf; in dat geval moet de opdrachtnemer over de totale looptijd invulling geven. In andere gevallen wordt de verplichting pas concreet bij afzonderlijke opdrachten binnen de raamovereenkomst, waarbij per opdracht een percentage of specifieke eis kan worden gesteld.

In de praktijk leidt dit vaak tot vragen, omdat de totale waarde niet altijd vaststaat en de invulling per opdracht kan verschillen. Kijk daarom altijd goed naar de aanbestedingsleidraad, de contractvoorwaarden en eventuele bijlagen.

Wat houdt een Social Return-verplichting in?

De invulling verschilt per opdrachtgever en opdracht, maar een aantal elementen komt vaak terug. Meestal gaat het om een percentage van de opdrachtsom, bijvoorbeeld 5%, dat wordt ingezet voor sociale impact. Dat kan door het plaatsen van kandidaten uit de doelgroep, maar ook via alternatieven zoals sociaal inkopen of maatschappelijke activiteiten. De uitvoering wordt beoordeeld op basis van een plan van aanpak, tussentijdse rapportages en een eindverantwoording.

Wil je concreet weten hoe je hier invulling aan geeft? Lees Hoe geef ik invulling aan Social Return? Veel organisaties werken daarbij met een gestructureerde aanpak zoals de bouwblokkenmethode.

Hoe herken je de verplichting in de aanbestedingsstukken?

De verplichting staat meestal in een van de volgende documenten:

• de leidraad of uitnodiging tot inschrijving
• het programma van eisen of het gunningsmodel
• de (concept)overeenkomst of de algemene inkoopvoorwaarden
• een aparte bijlage over Social Return, met de doelgroepdefinitie, het percentage en de rapportage-eisen

Zijn de drempel, het percentage of de doelgroepdefinitie niet eenduidig beschreven, gebruik dan de Nota van Inlichtingen om dit te laten verduidelijken voordat je inschrijft. Meer over hoe Social Return in een aanbesteding werkt, lees je in Social Return in aanbestedingen.

Wat gebeurt er als je de verplichting niet nakomt?

Het niet, of niet volledig, nakomen van een Social Return-verplichting heeft vrijwel altijd gevolgen. Denk aan financiële sancties, correcties bij de eindafrekening of een negatieve beoordeling in het contractmanagement. Hoe zwaar de consequenties zijn, hangt af van de afspraken in het contract en de mate waarin je kunt aantonen dat je je hebt ingespannen. Lees wat de gevolgen zijn bij niet-nakoming.

Voor wie is dit relevant?

Social Return-verplichtingen zijn relevant voor een brede groep bedrijven, van bouw en techniek tot dienstverlening, logistiek en de facilitaire sector. Zowel mkb als grote organisaties krijgen ermee te maken zodra zij werken met publieke opdrachten of middelen. Ook sociale ondernemingen spelen een belangrijke rol: zij worden vaak ingezet voor de invulling van Social Return door andere bedrijven.

Werk je als opdrachtnemer en wil je weten wat dit concreet voor jouw organisatie betekent? Lees wat dit voor jouw organisatie betekent.

Veelgestelde vragen over Social Return-verplichtingen